برای «محسن خلیلی عراقی»؛ صنعتگر و کارآفرین بزرگ ملی

روز گذشته «مهدی خلیلی عراقی» که نامش بیش از همه با بوتان گاز پیوند خورده است در سن 97 سالگی از دنیا رفت و این یادداشت قدردانی از نام و مرام این صنعتگر و کارآفرین بزرگ ملی است.

صنعت فقط کارخانه و ماشین‌آلات نیست؛ صنعت یعنی اندیشه‌ای که به تولید تبدیل می‌شود، کارآفرینی که در دشواری‌ها میدان را خالی نمی‌کند و مدیری که توسعه کشور را فراتر از منافع بنگاه خود می‌بیند. «محسن خلیلی عراقی»، از پیشگامان صنعت و کارآفرینی ایران، از چهره‌هایی بود که بخش مهمی از عمر خود را صرف تحقق چنین نگاهی کرد.

محسن خلیلی عراقی را نمی‌توان تنها با نام «بوتان گاز» شناخت. او نماینده نسلی از صنعتگران ایرانی بود که در روزگار دشوار شکل‌گیری صنایع جدید، به جای انتظار برای فراهم‌شدن همه امکانات، آستین همت بالا زدند و کوشیدند نیازهای جامعه را با توان تولید داخلی پاسخ دهند.

همکاری او با پدرش، محمود خلیلی در توسعه صنعت گاز مایع و تولید تجهیزات گازسوز، بخشی از تاریخ تحول زندگی روزمره ایرانیان است. گاز مایع، سیلندرها و وسایل گازسوز به‌تدریج جای خود را در خانه‌ها باز کردند و صنعتی شکل گرفت که علاوه بر ایجاد فرصت‌های شغلی، در تغییر شیوه زندگی خانواده‌ها نیز اثرگذار بود. این تجربه نشان داد که یک ایده صنعتی، اگر با شناخت نیاز جامعه و پیگیری مستمر همراه شود، می‌تواند از مرزهای یک کارخانه فراتر برود و به بخشی از زندگی میلیون‌ها نفر تبدیل شود.

اما اهمیت محسن خلیلی عراقی فقط در توسعه یک مجموعه صنعتی خلاصه نمی‌شد. او به نقش تشکل‌های صنعتی و همکاری میان فعالان اقتصادی باور داشت. از نگاه او، توسعه پایدار بدون حضور مؤثر بخش خصوصی، تقویت نهادهای صنفی و فراهم‌کردن فضای مناسب برای فعالیت تولیدکنندگان دشوار است. این دیدگاه، در اقتصادی که صنعتگران با موانع متعدد اداری، محدودیت‌های مالی و بی‌ثباتی سیاست‌ها روبه‌رو هستند، همچنان موضوعیتی جدی دارد.

میراث خلیلی؛ فراتر از یک نام تجاری

یکی از درس‌های مهم زندگی این صنعتگر آن است که کارآفرینی صرفاً به معنای ایجاد یک کسب‌وکار و افزایش دارایی نیست. صنعتگر زمانی به چهره‌ای اثرگذار در تاریخ اقتصادی کشور تبدیل می‌شود که تولید را با اشتغال، دانش فنی، مسئولیت اجتماعی و آینده‌نگری پیوند بزند.

امروز که اقتصاد ایران با چالش‌هایی چون دشواری تأمین سرمایه، نوسان‌های اقتصادی، موانع تولید و ضرورت افزایش رقابت‌پذیری صنایع روبه‌روست، بازخوانی تجربه نسل‌هایی مانند محسن خلیلی عراقی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. بزرگداشت صنعتگران پیشکسوت زمانی معنا دارد که سیاست‌گذاران نیز به پیام روشن زندگی آنان توجه کنند: تولیدکننده برای ساختن آینده، به امنیت اقتصادی، مقررات قابل پیش‌بینی، دسترسی به منابع مالی و احترام به سرمایه‌گذاری نیاز دارد.

نمی‌توان از صنعت و کارآفرینی سخن گفت، اما مشکلات فعالان تولید را نادیده گرفت. اگر قرار است راه پیشگامان صنعت ادامه پیدا کند، حمایت از تولید نباید به شعارهای مناسبتی محدود بماند؛ باید در تصمیم‌های اقتصادی، مقررات اجرایی و شیوه مواجهه دستگاه‌های دولتی با بنگاه‌ها دیده شود.

محسن خلیلی عراقی از چهره‌هایی بود که نامش با توسعه صنعت گاز مایع، گسترش فعالیت بوتان و تلاش برای تقویت بخش خصوصی گره خورد. عنوان «مرد شماره یک صنعت ایران» را می‌توان توصیفی از جایگاه و اثرگذاری او دانست هرچند ارزش تاریخی او بیش از هر عنوانی، در کارنامه و میراثی است که از خود بر جای گذاشت.

نام‌ها می‌گذرند، اما اندیشه تولید باید بماند. ادای احترام واقعی به محسن خلیلی عراقی، فقط یادکردن از یک صنعتگر پیشکسوت نیست؛ بلکه تلاش برای ساختن اقتصادی است که در آن کارآفرین به جای جنگیدن با موانع فرساینده، فرصت داشته باشد سرمایه، دانش و خلاقیت خود را در مسیر توسعه ایران به کار گیرد.